Hvernig į aš bśa til góša garšamold?

 


Aš bśa til sķna eigin garšamold hefur marga kosti og er alls ekki flókiš.
Ķ fyrsta lagi mun sorpiš sem til fellur į heimilinu minnka talsvert.
Reyndar er lķfręnn śrgangur ķ mķnum huga ekki sorp heldur dżrmętt hrįefni sem į žaš skiliš aš fį annaš tękifęri, nefnilega aš auka frjósemi og lķfskraft moldarinnar og koma ķ veg fyrir jaršvegsžreytu.


Ķ öšru lagi sparar mašur sér talsveršar upphęšir ef mašur žarf ekki kaupa mold.
Ķ žrišja lagi er jaršvegsgerš hluti af įkvešinni "stemningu" sem rķkir nśna ķ žjóšfélaginu: aš rękta sjįlfur, hlśa aš, nżta, endurnżta og huga aš gömlu gildum sem hafa veriš stošir undir žjóšinni ķ aldarašir. Sem betur fer eru žessar stošir ekki fśnar heldur mynda kröftug rótarskot!

Til aš jaršvegsgerš heppnist vel er naušsynlegt aš hafa tvo safnkassa, jafnvel žrjį, en žaš er ekki naušsynlegt. Best er aš hafa žį śr višarrimlum meš ca. 1 cm bil į milli rimla. Žessar stķur ęttu ekki aš vera minni en einn rśmmetri. Mķn reynsla er aš žessir trékassar virka mun betur en plasttunnur sem eru til sölu. Žaš loftar betur um śrganginn og örverur og įnamaškar hafa greišan ašgang aš vinnusvęši sķnu, enda eru žessar lifandi verur ašal vinnukarlarnir ķ hverjum lifandi garši.
Til aš geta athafnaš sig er best aš hafa rimlana lausa, svo mašur geti fjarlęgt žį eftir žvķ sem mašur tęmir śr kassanum.

Jaršvegsgerš fer fram ķ tveimur skrefum:

1. safnhaugur
Til aš tryggja gott frįrennsli er best aš setja grófar greinar nešst ķ kassann. Kassinn į aš standa beint į jaršveginum, ekki į steyptu undirlagi, til aš tryggja žeim lķfverum sem sjį um vinnuna greišan ašgang.
Ķ safnhauginn er lįtiš allt sem til fellur į heimilinu yfir įriš; afskorin blóm, kaffikorgur įsamt pappķrsfilter, tęttir eggjabakkar, kartöfluhżši, eplaskręl, kįlblöšog fleira. Einnig matarleifar en žęr žarf aš blanda vel öšrum śrgangi svo žaš komi ekki vond lykt.
Į mķnu heimili er žessu öllu safnaš ķ t.d. ķsbox eša mjólkurfernu og tęmt ķ safnhauginn u.ž.b. annan hvern dag. Eggjaskurn geymi ég žó ķ sér dalli og lęt žaš žorna vel ķ nokkra daga eša jafnvel lengur. Sķšan myl ég žaš nišur smįtt, t.d. meš skeiš.

Ķ safnhauginn fer lķka allur garšśrgangur s.s. lauf, afklippur af öllum gróšri, dauš blóm, rabarbarablöš, kartöflugrös og yfirleitt allt sem til fellur ķ garšinum yfir įriš. Gróft efni er gott aš lįta žorna upp og klippa nišur smįtt, t.d. meš hekkklippum eša kurlara ef um mikiš magn er aš ręša. Hęgt er aš setja gras ķ safnhaug įn žess aš žaš klessist eša žaš mygli, meš žvķ aš lįta grasiš žorna vel fyrst. Sķšan er sett žunnt moldarlag og svo eitthvaš af léttu efni s.s. dauš blóm. Gjarnan mį lķka blanda sandi eša vikri. Žannig er alveg hęgt aš setja töluvert magn ķ safnhauginn vandręšalaust, en mikilvęgt er
aš blanda nógu miklu af öšrum lķfręnum efnum meš.
Lķka er mjög gott aš setja gras ķ bešin milli plantna. Žaš kęfir illgresiš og heldur raka ķ moldinni, svo viš žurfum ekki aš vökva eins mikiš!
Aš vori er safnkassinn sennilega yfirfullur af eldhśsśrgangi og öllu sem tilfellur ķ vorhreinsun ķ garšinum, en ef viš myndum lįta žennan safnkassa afskiptalausan, žyrftum viš aš bķša mjög lengi til aš hann umbreyttist ķ frjósama mold og lķklegt aš įrangurinn yrši ekki eins og vonast var til.
Žess vegna snśum viš okkur nś aš kassa nr. 2.

2. Moldargeršarkassi
Eins og įšur sagši eru žaš örverur, smįdżr og įnamaškar sem sjį um alla vinnuna aš umbreyta lķfręnan śrgang ķ mold. Til eru tvęr leišir: aš lįta nįttśruna vinna verkin og setja alla įnamaška sem viš finnum ķ garšinum ķ moldargeršarkassann, eša fara og kaupa svo kallašan safnhaugahvata.
En nś kemur mikilvęgasta skrefiš: öllu sem er bśiš aš safna yfir įriš er blandaš vel saman og mokaš yfir ķ hinn kassann. Žaš er gert til aš hafa stjórn og yfirsżn yfir efniš, en sķšan er nįttśran lįtin ķ friši.
Ég blanda efniš gjarnan ķ skömmtum; ég moka fyrst ķ hjólbörur žar sem ég rota öllu saman, sķšan moka ég yfir ķ kassann. Ofan į hvert lag kemur svo smį mold og sķšan er hellt hvatalausnin yfir ef mašur kżs aš nota hana. Žetta er endurtekiš žangaš til kassinn er fullur. Leišbeiningar um notkun į hvatalausninni fylgja į umbśšunum.
Žessi "örverasśpa" magnar allan umbreytingaprósess til muna og flżtir fyrir umbreytingunni. Žaš myndast mikill hiti, alveg upp ķ 60°C, sem stendur ķ nokkra daga. Žess vegna er lķka hęgt aš setja illgresi sem hafa myndaš frę, ef žau eru sett ķ mišju haugsins žar sem hitinn er mestur.
Fyrir įnamaška er žessi hiti aušvitaš allt of mikill, žeir flżja tķmabundiš en koma svo aftur žegar hitinn hefur lękkaš.
Ef öllu efni er blandaš vel saman, gróft og smįtt, blautt og žurrt, og ef rakastigiš er eins og į kreistum svampi, s.s. ekki blautt og ekki žurrt, žį er bara aš loka kassann meš tréloki og bķša.

Ég hef notaš žessa ašferš ķ mörg įr og fę aš jafnaši 10 hjólbörur af nįnast svartri, hśmusrķkri, lifandi mold į hverju vori.

Sumarkvešjur,
Marianne

 

     
-->