Um safnhauga

 

Safnhaugnum er best a velja sta skjli, ar sem ekki ber allt of miki honum, v vel gerur safnhaugur megi vera stolt hvers rktunarmanns, arf hann ekki endilega a blasa vi llum sem um garinn ganga.

Hauginn m gera marga vegu ea allt fr v a safna garrganginum. holu ea haug afviknum sta t.d. skjli milli trja og runna og upp a ba hann til srsmuum grindastum og allt ar milli.  litlum og rngum borgargrum eru stur ea tunnur nausynlegar til a spara plssi.  Hyggilegt er a hafa ga hellusttt framan vi safnhauginn til a auvelda ll umsvif ar, en au eru jafnan tluver.

skilegt mun vera a gera sr rskifta stu, v hr landi tekur a a jafnai rj r fyrir gararganginn a breyta sr ga grurmald.  a gerir lgt hitastig hr, einkum sumrin.  rskiftar stur gera kleift a byrja num safnhaugi hverju ri halda haugnum stugt virkum og moka milli kassana rlega.  Lta mun nrri a r mealstrum gari megi f hlfan til einn rmmetra af tilbinni safnhaugamold rlega.  Kassarnir ea sturnar ttu v ekki a vera minni en einn rmmetri hver eirra.

Best er a viurinn sem notaur er rimlana, s gagnvarinn og gott er a bera lka vel allt saman a smi lokinni og lta san orna vel ur en mannvirki er teki notkun.  Ekki er nausyn a hafa lausar fjalir framan stunum, en a auveldar alla vinnu vi hauginn.  Betra er a nota rimlakassa en heila kassa, til a f loft hauginn, en a er afar mikilvgt fyrir greia ummyndun efnisins, v loft, raki og nokkur hlja eru skilyri ess a heilbrig rotnun og ummyndun rgangsins lfrna mold geti tt sr sta.

Nausynlegt er a tryggja gott afrennsli r stunum.  S a ekki tryggt, m t.d. leggja gott lag af grfu efni, kvistum, greinum og ru trnuu efni botn eirra , jafnvel me malarlagi undir til a bta a.

Hva er a , sem vi gtum ntt okkur ennan htt safnhauginn?  Fyrst og fremst allan lfrnan rgang og afganga r garinum:  Torf og grasrt fr kantskuri, gras af blettum, afklippur af limgerum, trjm og blmum, kl- og kartflugrs, rabbarabl, lauf og yfirleitt allt sem til fellur.  ekki berandi sktar plntur ea illgresisjurtir me roska fr.  Krftugar fjlrar plntur er betra a lta orna.upp og deyja ur en r eru settar hauginn.  Smuleiis fjlrt illgresi.  N er lka hgt a f greinakurlara, sem mala etta allt smtt, sem nttrulega er albest, en kurli m einnig nta gngustga og ofan be. 

msir kvarta undan v a grasi, sem bori er hauginn, klessist saman tta, illa efjandi skn, eftir a hitna hefur v.  Hgt er a koma veg fyrir etta  me v a blanda lttari efnum, svo sem sagi spnum, vikursandi (grfum), mold ea hsdraburi t.d. hrossatai ea hnsnaskt.

eir, sem agang hafa a fjru, geta drgt hauginn me angi, sem rotnar fljtt og br m.a. yfir mrgum snefilefnum, sem plntum eru nausynleg (br, jo o.fl.).  Best er a blanda angi lttari efnum, svo sem fyrr var nefnt varandi grasi.  Skeljasandi r fjrunni m lka blanda hauginn.

msu eldhssorpi m einnig blanda hauginn og nta ar, t.d. kaffikorg (sem reyndar var vinslt a urrka og blanda pottamold hr ur fyrr), teblum, eggjaskurni, grnmetisleifum, kartflu-og vaxtahi, eldhs og andlitsurrkum, barnableijum me llu, og yfirleitt llu lfrnu efni sem ekki lyktar vi rotnun og dregur a sr flugur og meindr.

Hrar kartflur tti ekki a setja hauginn.  r geta bori me sr sjkdma, og  auk ess auk ess eru r furu lfseigar!  Vilji menn setja afgangskartflurnar sna safnhauginn, ttu eir a minnsta kosti a lta r frjsa vel til a drepa r, annars er ekki vst a r yfirgefi stainn nstu rin.!

Sag, spni og jafnvel dagbl m einnig setja hauginn, en etta rotnar seint og verur a blandast vel rum aumeltanlegriefnum, og gjarnan kfnunarefnisburi ea hsdraburi a auki.

Til a flta rotnun og ummyndun efnisins, sem hauginn er bori, er gott og raunar afar mikilvgt a dreifa ru hverju ea svona milli laga, svolitlu af gamalli garmold, safnhaugamold ea hsdraburi.  annig berast hauginn bakterur og sveppir sem flta ummynduninni.  Einnig arf a halda haugnum hfilega rkum til ess a umbreytingarnar stvist ekki.

Venjulega hitnar vel haugnum fljtlega eftir a hann er gerur, ea hann btt ef rtt er a fari.  Hitinn myndast vi orkurk efnasambnd, .e.a.s. hinn lfrni rgangur safnhaugnum, brotnar niur einfaldari efnasambnd, en vi a losnar orka/hiti.  essi hiti eykur virkni rveranna, sem hkkar hitann og hraar ummyndunni grurmold.  Kjrhiti haugnum fyrir essa rverustarfsemi er talinn vera 25 til 40 C.

Haldist ekki hiti haugnum a sumrinu er reynandi a umstinga hann ea fra milli sta og jafnvel bta kfnunarefni aa hsdraburi.

 

rija sumri tti haugurinn a vera fullbakaur,  sem er trlegt kraftaverk.  egar vi hugsum um allan rganginn sem vi hrguum safnhauginn fyrir remur rum!

 

 

lafur B. Gumundsson

 

     
-->