Birkismuga - gangafluga ķ birki

Pattaraleg lirfa.
Glöggir garšeigendur į Sušurlandi hafa vafalaust tekiš eftir žvķ aš birki hefur ekki sżnt sķnar bestu hlišar undanfariš.  Blöš birkitrjįnna hafa litiš śt eins og žau hafi lent ķ alvarlegu kuldahreti, heilu og hįlfu blöšin viršast svišin og brśnleit og einkennin lķkjast mjög svišnun af völdum frosts eša haustlęgšar af hressilegustu gerš.  Sökudólgurinn er žó annar og óvęntari.

Fyrir um žremur įrum varš fyrst vart viš hérlendis fyrirbęri ķ birki sem almennt er kallaš gangafluga.  Oršiš gangafluga er žó gjarnan notaš sem samheiti yfir skordżr sem haga sér meš svipušum hętti og eru dęmi um żmsar flugur, vespur, fišrildi og bjöllur sem geta sżnt slķka hegšun.  Ķ ašalatrišum žį verpir kvendżriš eggjum sķnum undir yfirhśš laufblaša og žegar eggin klekjast śt éta lirfurnar innihaldiš ķ laufblöšunum žar til žęr eru oršnar nęgilega stórar til aš pśpa sig. 

Ķ tilfelli birkisins er um aš ręša fišrildategund sem Gušmundur Halldórsson, skordżrafręšingur, leggur til aš verši kölluš birkismuga.  Žetta er grķpandi og lżsandi heiti į tegundinni enda smeygir hśn sér um inni ķ blöšum birkisins.  Į latķnu nefnist fišrildiš Eriocrania unimaculella.  Erio kemur śr grķsku og vķsar til hjįlms sem grķskir hermenn bįru ķ fornöld, hjįlmur žessi var skreyttur faxi.  Crania vķsar til höfušs fišrildisins og er žaš einmitt meš nokkurs konar bursthįr į höfšinu.  Unimaculella žżšir einn lķtill blettur en fišrildiš er einmitt meš einn lķtinn blett į hvorum vęng.  Lķfsferill birkismugunnar er žannig aš fišrildin maka sig į vorin ķ kringum mįnašamótin maķ-jśnķ.  Kvenfišrildin verpa eggjum sķnum undir yfirhśš laufblaša birkisins og klekjast žau śt ķ blašholdinu.  Nokkur egg geta veriš inni ķ hverju blaši.  Lirfurnar smjśga um og éta blašholdiš enda er žaš nęringarrķkt og fullt af efnum sem litlar lirfur žurfa til vaxtar og višgangs.  Žarna stękka žęr ķ rólegheitum og žurfa ekki aš hafa miklar įhyggjur af neinu žvķ žęr eru nokkuš öruggar inni ķ laufblašinu.  Žegar žęr hafa nįš nęgilegri stęrš éta žęr sig śt śr blašinu, sķga nišur ķ jaršveginn į žręši sem žęr spinna og žar pśpa žęr sig.  Pśpurnar bķša svo ķ rólegheitunum yfir veturinn fram į voriš aš žęr klekjast śt og fišrildin hefja sig til flugs į nż. 

Birkismuga - sżkt blaš ber viš himinn.
Vilji mašur komast aš žvķ hvort birkiš ķ garšinum heima sé sżkt af žessum óvęnta gesti er aušvelt aš taka laufblaš og bera žaš upp viš himin.  Sżkt blaš er eins og umslag žar sem blašholdiš, sem heldur hśšvefnum į efra og nešra boršinu saman, er alveg horfinn.  Lirfurnar sjįst lķka greinilega eins og litlir išandi skuggar inni ķ blašinu.  Nęsta skref er aš rjśfa hśšvef blašsins og skoša inn ķ žaš.  Lirfurnar eru kremhvķtar og aftur śr žeim ganga svartar trefjar.

Žar sem um nżjan skašvald er aš ręša į birkinu er óvķst hvernig mįlin žróast.  Garšyrkjumašur sem var aš śša fyrir öšrum fišrildalirfum tók eftir žvķ aš efniš sem hann notaši nįši aš drepa žessar lirfur ķ leišinni.  Žarna var efniš Permasect notaš en žaš virtist nį aš sķast inn ķ blöšin sem sżkt voru af birkismugunni enda yfirhśšin įkaflega žunn.  Besta rįšiš eins og mįlin standa ķ dag er žó aš rasa ekki um rįš fram, ekki er vķst aš birkiš bķši mikinn skaša af žessari įrįs žvķ lirfan er į ferš snemma sumars og bśin aš pśpa sig tiltölulega snemma.  Plönturnar nį žvķ vęntanlega aš endurnżja lauf ķ staš žess sem skemmist og hugsanlega kemur žetta ekki alvarlega nišur į vexti plantnanna.  Sérfręšingarnir Gušmundur Halldórsson og Halldór Sverrisson eiga žakkir skildar fyrir gagnlegar įbendingar varšandi žennan nżbśa ķ ķslensku fįnunni.

 

Gušrķšur Helgadóttir, forstöšumašur starfs- og endurmenntunardeildar LbhĶ.


Til baka


yfirlit plantna

     
-->